شهرستان سرباز  با 11500 کیلومتر مربع وسعت در جنوب استان سیستان و بلوچستان واقع است که از شمال با سراوان و ایرانشهر و از طرف شرق باحدود 121 کیلومتر خشکی به کشور پاکستان ،از جنوب به شهرستان چابهار و از غرب به نیکشهر محدود می گردد .این شهرستان از چهار شهر (راسک-سرباز- پیشین-پارود ) وچهار بخش (مرکزی -سرباز-پیشین -پارود)تشکیل شده و بیش از 186165 نفر جمعیت را در خود جای داده است آب و هوای متاثر از دریای چابهار دارای تابستان گرم و مرطوب و زمستان معتدل و مناسب میباشد. یکی از قدیمی ترین مناطق بزرگ استان سیستان وبلوچستان ومقرتمدنهای بزرگی درادوارمختلف بوده است .تنوع آب وهوایی درمنطقه باعث شده میوه های متنوع مانند خرما ،خربزه درختی، موز،کنار،انبه ،چیکو،گوواواوانواع مرکبات ازقبیل لیمو،پرتقال، نارنگی وغیره کاشت شود .سربازبه دلیل سرسبزبودن ووجود دره ورودخانه پرآب به طول 313کیلومتر، زیستگاه  انواع ماهیهاوتمساح پوزه کوتاه ایرانی است. معماری سنتی وپلکانی بافت روستایی خانه هایشان درگذراین مسیر خستگی راازتن مسافرمی زداید وآرامش وصف ناپذیری به او دست می دهد تزئینات خاصی با اشکال متنوع بر روی نمای خارجی خانه ها دیده می شود.وهمچنین دارای آثارمجموعه ها ومحوطه های تا ریخی زیادی شامل قلعه ها ،محوطه ها ، بافت ها وگورستانهای قدیمی است . 

سرباز هشتمین شهرستان استان سیستان وبلوچستان است که درتاریخ دوازدهم اردیبهشت سال هزار و سیصد و هشتاد با مصوبه هیات وزیران ازشهرستان ایرانشهرجدا وبه صورت یک شهرستان مستقل درآمد مساحت سربازحدود 11500 کیلومترمربع مساحت دارد که 95درصدآن کوهستانی ودربیشترمناطق غیرقابل سکونت می باشدواین کمبودمکان مناسب، جلوه ای ویژه به واحدهای مسکونی بخشیده است و جمعیت آن براساس آخرین آمارها حدود186165نفر است که 89درصدجمعیت درروستاها وفقط11درصد آن درشهرها زندگی می کنندکه درنوع خود بی نظیراست این شهرستان از شمال به شهرستانهاى سراوان وایرانشهر، از جنوب به شهرستان چابهار، از شرق به کشورپاکستان با120کیلومترمرز زمینی و از غرب به شهرستان نیکشهر محدود مى‏شود. مرکز شهرستان: شهر راسک مرکز شهرستان است . فاصله زمینى آن تا مرکز استان 495 کیلومتر و تا تهران 1765 کیلومتر است، فاصله هوایى آن تا تهران 1372کیلومتر مى‏باشد که جمعیتی غالب بر5000نفردارد.این شهردرمسیرجاده ارتباطی ایرانشهر چابهارواقع شده که مسافت آن تاچابهار وایرانشهر مساوی، یعنی 175کیلومتر است

رودهای مهم: رودخانه سرباز که از به هم پیوستن شاخه های فرعی سرکور،هنسانوچ،گویمرک،کیشکور و پشامگ ،جژان شکل گرفته و درمنطقه دشتیاری به رودخانه باهوکلات تغییرنام می دهد و به دریای عمان منتهی می شود. دیگر رودخانه آن آشاراست که با پیوستن به رودخانه نهنگ از مسیر پاکستان و درنزدیکی گوادر به دریای عمان می ریزد . بیشتر آبادیهای شهرستان بصورت طولی دردوطرف رودخانه ودر پای کوهها شکل گرفته اند. رودخانه سرباز بزرگترین رودخانه فصلی بلوچستان محسوب می شود که دربعضی از قسمتهای مسیرخود بصورت دائمی می باشد.زندگی تمساح پوزه کوتاه دراین رودخانه براهمیت آن افزوده واحداث بزرگترین سداستان بر روی این رودخانه درنزدیکی پیشین درصورت رفع معضل خشکسالی چشم اندازروشنی دارد. وجود آب وهوای گرم ومرطوب باعث رونق کشاورزی درتمام فصول سال وتولیدمحصولات خاص مناطق قاره ای و تولید محصولات مهمی چون انبه ،خربزه درختی (پاپایا)،چیکو،زیتون محلی ، خرما وانواع مرکبات شده است

آب و هوا: آب و هواى شهرستان سرباز در تابستان گرم و خشک و در بعضی ازماههای سال به علت تاثیر بادهای موسمی با رطوبت (شرجی) و در زمستان معتدل است و بادهاى باران آور موسمى در فصل تابستان بصورت رگبارهای شدید وگاهی سیل آساو بادهاى باران‏آور غربى در فصل زمستان در این منطقه موجب ریزش پراکنده باران مى‏شوند . متوسط بارندگی این منطقه 90میلی متردرسال است که درچند سال اخیر (6سال) به کمتراز15میلی متررسیده است که این خشکسالی بی سابقه بخش عظیمی از کشاورزی را نابود وحتی دربعضی مناطق موجبات مهاجرت اجباری مردم رافراهم نموده است..

مهمترین بادهایى که در بلوچستان مى ‏وزند عبارتند از:

بادشمال - باد غربى - باد شرقى - باد جنوب غربى - باد جنوبى و باد روز. با وجود تمامى عوامل فوق، آب و هواى بلوچستان در نقاط مختلف آن با توجه به ارتفاع و موقعیت جغرافیایى و دورى و نزدیکى به دریا متفاوت است.

معمولاً بلوچستان را از نظر آب و هوایى به چهار منطقه: خوش آب وهوا - معتدل - گرمسیر - ساحلى تقسیم مى ‏کنند.

شهرستان  سرباز در این تقسیم ‏بندى، در ناحیه گرمسیرى قرار دارد. این شهرستان داراى تابستانهاى گرم است

از آنجا که شهرستان سرباز، در عرض جغرافیایى پایینى قرار دارد، در تابستان اشعه خورشید در این بخش تقریباً بصورت عمود مى ‏تابد که این امر موجب گرماى زیاد هوا در تابستان و اعتدال سرما در فصل زمستان مى‏گردد. حداکثر مطلق درجه حرارت، 45 درجه سانتیگراد در تابستان، و حداقل مطلق آن 1- درجه سانتیگراد در زمستان مى‏باشد. بطورکلى مى‏توان گفت که حداکثر درجه حرارت در ماههاى فروردین تا مهر مى‏باشد و حداقل آن مربوط به ماههاى آبان تا اسفند است. گرمترین ماه، تیر با 43/5 درجه سانتیگراد و سردترین ماه، بهمن با 2/5 درجه سانتیگراد مى ‏باشد. اختلاف دما در شبانه‏روز تقریباً زیاد است و به 10 درجه سانتیگراد مى‏رسد. و در زمستان سرماى خشکى غلبه دارد.

رطوبت نسبى: رطوبت این شهرستان ، تحت تأثیر بادهاى موسمى در تابستان و بادهاى غربى در زمستان است. میزان رطوبت نسبى نیز در فصول مختلف، متغیر است و بالاترین مقدار آن در ماههاى بهمن با %68/7، شهریور با %66/2 و مرداد با %64/2 و کمترین میزان آن در اردیبهشت با 44 درصد مى ‏باشد.

تبخیر: بعلت تابش شدید نور خورشید، میزان تبخیر بالاست و خشکى هوا نیز بر شدت آن مى‏افزاید. میزان تیخیر نیز مانند رطوبت نسبى، در فصول مختلف متغیر است. بالاترین میزان آن مربوط به ماههاى تیر با 411/6، مرداد با 353/5، خرداد با 327/7، شهریور با 326 میلیمتر، و کمترین مقدار آن مربوط به آذر با 106/4 میلیمتر مى ‏باشد.

فشار هوا: فشارهوا در تابستان، در سر تا سر این شهرستان کم بوده و در این فصل شرایط جوّى تا

حدودى نیز تحت‏ تأثیر بادهاى موسمى اقیانوس هند بوده و در زمستان بادهایى که از دریاى مدیترانه مى ‏وزند، در آن تأثیر دارند. ولى به دلیل ‏نبودن دستگاه فشارسنج در ایستگاه هواشناسى کجدر متأسفانه آمارى در دست نیست.

بارش: میزان بارندگى شهرستان سرباز، در مجموع از کل استان بیشتر است و مى ‏توان گفت که پربارانترین منطقه استان سیستان و بلوچستان مى ‏باشد. اغلب بارندگیها در فصل زمستان اتفاق مى ‏افتد. فراوانى بارندگى به ترتیب زمستانه، تابستانه، بهاره و پاییزه است. از آنجا که این شهرستان ، تحت تأثیر دو رژیم، بادهاى موسمى و مدیترانه ‏اى قرار دارد، بنابراین در طول سال از دو نوع بارندگى برخوردار است. در سرباز علاوه بر اینکه میزان نزولات سالیانه کم است، مقدار آن نیز بسیار متغیر مى‏باشد. و بطورکلى میزان ریزش باران در دهستانهاى سرکور و کیشکور و در مجموع نواحى شمالى که داراى ارتفاعات زیادى هستند، به مراتب بیشتر از قسمت‏هاى جنوبى آن مى‏باشد. بعلاوه آمار ماهیانه نشان مى ‏دهد که مقدار بارندگى ماهیانه در فصول سال بسیار متغیر است و بین صفر تا 100 میلیمتر و یا بیشتر تغییر مى ‏کند. ماههاى خشک شامل مهر، آبان، مرداد و شهریور هستند و پربارانترین ماههاى آن اسفند با 94/5، دى با 65/5، خرداد با 49/1 میلیمتر مى ‏باشند. متوسط بارندگى سالانه در منطقه 226/8 میلمیمتر است.

بادها: جهت بادهایى که اغلب اوقات مى ‏وزند، در تابستان از جنوب شرقى و در زمستان از جنوب غربى مى ‏باشند. سرعت بادها متوسط است و معمولاً از 3 بوفورت (معادل 20 کیلومتر در ساعت) مى ‏باشد.فصل تابستان از لحاظ تکرار وزش باد، حائز بالاترین رقم بوده و حدود بیش از 50 درصد بادهاى سالیانه در اواسط خرداد تا اوایل مهرماه مشاهده مى ‏گردند و میانگین سرعت وزش بادها در سال، برابر با 14152 کیلومتر مى ‏باشد.

بادهاى این منطقه عبارتند از:

الف: بادهاى باران‏ آور: بادهاى باران آور شهرستان سرباز عبارتند از:

بادهاى موسمى تابستانى: این بادها در فصل تابستان و از سمت جنوب شرقى منطقه را مورد هجوم قرار مى ‏دهند. این بادها را در اصطلاح محلى «جَهْلْ گُواتْ» (باد پایین)، «نَمْبى» (بادى که داراى رطوبت است)، «زِرِى گُوات » (بادى که از روى دریا مى ‏آید) «کوش» و «سِلِیخْ» مى ‏گویند. این بادها، رطوبت دریا را با خود مى ‏آورند و معمولاً از اواخر خرداد تا اواخر شهریور موجب ریزش بارانهایى که در اصطلاح محلى آنها را «بَشْ» مى ‏گویند، مى ‏شوند. این بارانها شاخه ‏اى از بارانهاى موسمى اقیانوس هند هستند. از ویژگى این بارانها، بروز مِه در شب قبل، خصوصاً در ارتفاعات و تشکیل ابرها در هنگام ظهر مى ‏باشد، بطوریکه از صبح تا ظهر هیچگونه ابرى در آسمان دیده نمى ‏شود ولى از ظهر به بعد، ابرها به سرعت تشکیل شده، همراه با رعد و برق و غرّش و طوفانى از گرد وخاک، موجب ریزش بارانهاى سیل آسا و شدید مى ‏شوند که گاهى این بارانها همراه با تگرگهاى درشتى هستند. بر اثر ریزش این بارانها سیلابهاى عظیمى بوجود مى ‏آید که خسارات فراوانى را به کشاورزان وارد مى ‏کنند و از آنجایى که این بارانها همراه با گرد و خاک و طوفان هستند، خود این طوفانها، موجب شکسته شدن درختان باغات مى ‏گردند. اگر این بادها در فصل بر داشت خرما بوزند، موجب فساد و از بین رفتن خرماها گردیده و بدین‏ترتیب از کیفیت و شیرینى آنها مى‏ کاهند. ولى با تمامى این معایب، بادهاى موسمى براى کشاورزان مفیدترین بادها محسوب مى ‏گردند، زیرا موجب ریزش باران و در نتیجه بالاآمدن سطح آب رودخانه ‏ها و تقویت منابع آبهاى زیرزمینى مى‏گردند. اگر این بادها در فصل تابستان در منطقه موجب ریزش باران نگردند، در آن صورت هیچ برنجى در منطقه - با توجه به اینکه برنج غذاى اصلى مردم این بخش مى ‏باشد - به عمل نمى ‏آید. و از طرفى اگر این بادها در هنگام برداشت برنجها بوزند، موجب زودرس و خوب شدن برنجها مى‏شوند. بطور کلى باید گفت که این بادها به حال مراتع، مزارع و نخلستانها بسیار سودمند بوده و موجب سرسبزى و خرّمى درختان و گیاهان مى ‏شوند.این باد اگر همراه ریزش باران بوزد، زمان بارندگى طولانى خواهد شد.زمانی که این باد بوزد و ترنج هم در حال روییدن برگهایش و یا کمى پس از آن، باشد، ترنج بزرگ مى ‏شود و رشد مى ‏کند و جداً نیکو مى ‏شود. ضمناً وزش این بادها بسیار ملایم است و معمولاً وزش آنها در هنگام غروب محسوس است.

بادهاى غربى (مدیترانه ‏اى):بیشتر در فصل زمستان منطقه را تحت تأثیر قرار مى‏دهند. این بادها از دریاى مدیترانه به سوى مشرق (ایران) حرکت مى ‏کنند، وقتى که با ارتفاعات غربى ایران (زاگرس) برخورد مى‏کنند، قسمت اعظم رطوبت خود را از دست مى‏دهند و درصد بسیار ناچپزى از رطوبت خود را به این منطقه مى‏آورند، ولى همین رطوبت ناچیز، موجب ریزش بارانهاى سیل آسایى در این بخش مى ‏شود. چون این بارانها کوتاه مدت و زودگذر هستند، خسارات فراوانى را به کشاورزان وارد مى‏کنند. گاهى امکان دارد که به مدت 10 تا 20 روز و حتى گاهى یکماه تمام بطور متوالى (هر روز) ببارند و سیلابهاى عظیمى را تولید کنند و موجب خرابى مساکن و مزارع، فرسایش و شسته شدن خاکهاى سطحى شوند و بعد از آن هیچ اثرى از آنها به چشم نخورد. تفاوتى که این بارانها، با بارانهاى موسمى دارند در این است که اولاً رعد و برق و غرّش کمترى دارند ثانیاً در زمستان اتفاق مى ‏افتند.

ب: سایر بادها: علاوه بر بادهاى موسمى و بادهاى مدیترانه ‏اى، بادهاى دیگرى نیزشهرستان سرباز را تحت تأثیر قرار مى‏دهند. این بادها تأثیرات فراوانى در بهبود و یا از بین بردن محصولات کشاورزى دارند.

مهمترین این باددها عبارتند از:

باد شمال: در منطقه سرباز به بادى که از جانب مغرب (قبله) بوزد، باد شمال گفته مى‏شود. این باد، در طول سال مى ‏وزد که در فصل زمستان بسیار سرد و در تابستان گرم است. و معمولاً در تابستان و خصوصاً در هنگام برداشت گندم‏ها مى ‏وزد. این باد تفاوتى که با سایر بادها دارد در این است که معمولاً به صورت مستقیم و در یک خط راست حرکت مى ‏کند در حالیکه سایر بادها، حرکتى دَوَرانى داشته و به هر سمتى مى‏روند. باد شمال را در نواحى مختلف، به نامهاى گوناگونى از جمله »کُوکُدِتِراکِین« (شکافنده روپوش خوشه خرما)، «مَچ آگاه کَنوکْ» (بیدار کننده درخت خرما)، سوس دِرّین (پاره کننده جلبکها)، »جَىْ برانگیز« (بارورکننده جو) نامیده ‏اند. این باد براى کشاورزان بسیار مفید است و با وزش آن کشاورزان خوشحال مى‏شوند. باد شمال موافق تمام روییدنى‏هاست، درختان و میوه‏ هاى آن را از بیمارى، رو به بهبود مى ‏برد و هرگاه که پیاپى بوزد، آنها را خوبى مى ‏بخشد.

گُوریچْ: این باد جهت شمالى - جنوبى دارد، در تمام طول سال و معمولاً بیشتر در زمستان مى ‏وزد. اگر در فصل زمستان بوزد، درجه حرارت هوا را به اندازه‏اى پایین مى ‏آورد که در اثر آن آب مَشک‏ها و مزارع، منجمد مى ‏شوند. و اگر در تابستان بوزد، تولید گرد و خاک و طوفانهاى شنى مى ‏کند و بر خشکى هوا مى ‏افزاید، و گاه آبهاى سطحى نظیر رودخانه و برکه و ... را خشک مى‏ کند. از خصوصیات این باد این است که ابرها را به سرعت از بین مى ‏برد. اگر این باد در فصل برداشت خرما بوزد، کشاورزان بسیار شادمان شده و به درست کردن نوعى محفظه جهت نگاهدارى خرما، بنام »پات« مى‏پردازند. گوریچ بر سه نوع است: 1- سه روزه: که اگر بوزد، موجب خوب شدن خرماها مى ‏شود. 2- هفته ‏اى: که براى خرماها مفید است. 15 -3 روزه: که اگر بوزد، موجب زودرس و خشک شدن (چَل شدن)، خوشه خرماها م ى‏شود. اگر گوریچ در زمان کندن جوانه برنجها از خزانه و کاشتن آنها به زمین اصلى بوزد، موجب سردى آب مزارع یا »دَگارها« مى ‏شود که بر اثر آن، جوانه ‏هاى تازه کاشت شده زودتر رشد مى ‏کنند و کمتر خشک مى‏ شوند. و اگر همین باد، در زمان برداشت برنجها بوزد، موجب زودرس و خراب شدن برنجها مى ‏گردد.

باد شرقى (رُوچْ آسان):این باد از طرف مشرق و به ندرت تنها هنگامى که هوا ابرى باشد، مى ‏وزد. در اصطلاح محلى به آن «هَوْران گیچیت» یعنى بادى که ابرها را بارور کرده و موجب ریزش آنها مى ‏گردد، مى ‏گویند. بیشتر در زمستانها و در فصل خرماها (هامین)، داراى وزش ملایمى است و خطرى براى کشاورزان ندارد.

باد شمال شرقى (سُهَیْلْ):بیشتر در هنگام برداشت خرماها و خصوصاً برداشت مضافتى ‏ها مى ‏وزد، تقریباً یک باد سرد، خوشایند و بسیار دلکشى است.

کُرُوُسُکْ: این باد محلّى خاص روستاى دپکور مى‏باشد که از درّه‏ هاى پرپیچ و خم رودخانه سرباز به دلیل اختلاف دما و فشار به سمت نواحى پست و جنوبى به حرکت در مى ‏آید و در محل تلاقى دو رودخانه سرباز و کیشکور، به صورت بادى ملموس درآمده و در ماههاى سرد سال، موجبات آزار اهالى را فراهم مى ‏آورد. و بیشتر در موقع صبح مى‏ وزد و حتى موجبات گرد و غبار را فراهم مى ‏کند.

تقسیمات کشورى: این شهرستان داراى 4شهر (راسک،پارود، سرباز و پیشین )و4 بخش( مرکزى - سرباز -پارود و پیشین ) و806آبادی ازنوع روستا،مزرعه ومکان است

-منابع آب منطقه سرباز

آبهاى سطحى:

آبهاى سطحى این بخش را مى ‏توان به دو دسته آبهاى دایمى و آبهاى فصلى تقسیم بندى نمود. الف: منابع آب دایمى: با وجود آنکه رودخانه سرباز مهمترین رودخانه بخش محسوب مى ‏گردد ولى چنانچه در طى دو یا سه سال بارندگى رخ ندهد، بیشتر بستر آن خشک مى ‏شود. ولى در بعضى جاها، بستر آن همیشه داراى آب است. آب این رودخانه در مواقع کم آبى، معمولاً از مرکز بخش سرباز تا دَپْکَوْرْ دایمى است. ولى از دَپْکَوْرْ تا روستاى جَمیدَر آبى در بستر آن جریان ندارد، دوباره از روستاى جَمیدَر تا نرسیده به روستاى زِیارَتْ جاه آب جریان مى ‏یابد، ولى از زِیارَتْجاه تا پایین دست روستاى حِیط بستر آن خشک است. آنگاه از روستاى نُوبَنْدْ تا قسمت عُلیاى چراغان آب جریان دارد، از این نقطه تا نزدیکى روستاى هُدارْ بستر آن خشک مى‏باشد. سپس در نزدیکى هُدارْ جریان یافته و در پایین دست هُدار دوباره خشک شده تا اینکه در نزدیکى سد پیشین مجدداً آب در بستر آن جریان مى‏یابد. همچنین، سرچشمه و منشأ تمامى رودها داراى آب دایمى هستند. معمولاً سرچشمه این رودها، نواحى کوهستانى هستند که به علت عدم نفوذ آب در این نواحى آب‏ها بصورت سطحى جریان مى ‏یابند و منابع آب دایمى را در آن مناطق تشکیل مى ‏دهند. به همین جهت در محل سرچشمه اغلب رودخانه ‏هاى این بخش روستاهایى دیده مى‏شوند که اشتغال اهالى آنها، باغدارى مى ‏باشد. یکى دیگر از منابع آبهاى دایمى، چشمه ‏ها هستند که بطور پراکنده دیده شده و بیشتر در دهستانهاى سرکور و کیشکور و در بستر رودها، خصوصاً رودخانه سرباز، وجود دارند که آب آنها بیشتر صرف آشامیدن اهالى و دامها و در مواردى آبیارى باغات مى ‏شود. معمولاً در محل ظهور چشمه‏ ها، روستاهاى کوچکى، با تعدادى درخت خرما و باغات انگشت شمارى، احداث شده ‏اند که چنین وضعى در دهستان کیشکور بیشتر چشمگیر است. هر چند این چشمه ‏ها داراى آبدهى زیادى نیستند ولى با این وجود در بعضى از روستاها اهمیت حیاتى دارند، بطوریکه با خشک شدن آنها، زندگى اهالى غیرممکن مى ‏شود و مجبور به ترک وطن و کوچ مى ‏گردند.

ب: منابع آب فصلى: این منابع شامل سیلابهایى است که بطور نامنظم و در مواقع بارندگى در رودخانه‏ ها جارى مى ‏شوند. از این منابع، تنها براى کشت گندم و جو و ماش و... استفاده مى ‏کنند. این سیلابها، با وجود خرابى فراوانى که به بار مى ‏آورند، در برخى از دهستانهاى منطقه، خصوصاً در کیشکور و عموماً در سرکور و ایرافشان و آشار ... داراى اهمیت فوق‏ العاده اى هستند. البته در قسمت عُلیاى دره سرباز نیز از سیلابها براى کشت زمینهایى که آب رودخانه به آنها سوار نمى‏شود، استفاده مى‏ کنند. ولى در طول دره سرباز و پایین‏تر از قریه سرباز، استفاده از سیلابها به ندرت مشاهده مى ‏شود، فقط در مواردى جهت رسوبگذارى زمینهاى مصنوعى، از آب سیلابهااستفاده مى ‏کنند. از علتهاى سیلابى بودن آب رودها مى ‏توان به رگبارهاى تند باران، شیب زیاد و کوهستانى ‏بودن این بخش اشاره کرد.

کیفیت شیمیایى آبهاى فصلى یا رودخانه‏ ها: به دلیل غیرنمکى بودن تشکیلات زمین‏شناسى در این بخش، کیفیت شیمیایى آب رودخانه ‏ها بطور کلى مناسب است. همچنین نمونه ‏هاى برداشت شده از رودخانه ‏هاى مختلف، اسیدیته آن را بطور متوسط برابر 8، و هدایت الکتریکى آن را، با توجه به زمان پرآبى و یا کم آبى رودخانه‏ ها از 275 تا 1055 میکروموز بر سانتیمتر و درجه مرغوبیت آب را از نظر کشاورزى طبق استانداردهاى جهانى، خوب تا متوسط نشان مى ‏دهد. میزان نمک‏هاى مخلوط در آب رودخانه سرباز برابر 282 میلى‏گرم در لیتر است که این رقم در سطح قابل قبولى براى کشت گیاهان مختلف مى‏باشد. میزان نمک طعام رودخانه سرباز 68 میلى‏گرم در لیتر و قلیائیت آب در حدود 7/9 اندازه ‏گیرى شده است، یعنى بطور کلى از نظر شورى و قلیائیت، آب این رودخانه براى کشاورزى در سطح مطلوبى قرار مى‏گیرد.

رژیم رودخانه ‏ها: بطور کلى جریان سالانه این رودها، معمولاً توسط چند طغیان، که اغلب به صورت ناگهانى، ظرف چند ساعت پس از رگبار به اوج مى‏رسد، تأمین مى ‏گردد. بنابراین جریان پایه معمولاً دراین رودخانه ‏ها وجود ندارد. پس از خاتمه هر طغیان، جریان رودها رو به خشکى مى‏ گذارد. عامل مذکور وهم عدم ریزش برف و فقدان آبرفتهاى ضخیم سبب شده است که رودهاى منطقه تماماً غیردائمى( فصلى و موقتى) خوانده شوند. فصل سیلاب یا در زمستان و یا در ماههاى تیر و مرداد است.

مهمترین رودخانه‏ هاى فصلى شهرستان سرباز عبارتند از:

- رودخانه سَرباز: رودخانه سرباز یکى از پرآبترین رودخانه‏ هاى این بخش و حتى استان محسوب مى ‏گردد.

مشخصات: طول رودخانه: 313 کیلومتر، ارتفاع سرچشمه: 1450 متر، ارتفاع ریزشگاه: صفر، شیب متوسط: 0/5 درصد، مسیرکلى: جنوب شرقى. مساحت حوضه آبریز آن در نقاط مختلف، متفاوت است، بطوریکه در ایستگاه سرباز برابر با 2193 و در پیردان 2440، در دپکور 2721، در محل الحاق رودخانه حیط 3283، زیرپشامگ 3769، زیر چراغان 3916، و در راسک 3990 کیلومتر مربع مى ‏باشد.

بده و رژیم رود: به مقدار آبى که در مدت یک ثانیه، از یک نقطه رودخانه مى‏گذرد بده یا دبى آن رودخانه گفته مى‏شود. بده متوسط سالیانه رودخانه سرباز، در محل ایستگاه اندازه ‏گیرى پیردان 2/72 مترمکعب در ثانیه، در محل اندازه‏ گیرى ایستگاه پیشین 6/63، و در باهوکلات 7/91 متر مکعب در ثانیه است. متوسط حجم سالیانه آب رودخانه نیز در محل ایستگاه پیردان 85/8، و در باهوکلات 249/5 میلیون مترمکعب است.

در تمامى فصول سال، آب در همه مسیر آن جارى نیست. پرآب‏ ترین زمان رودخانه، مواقعى است که سرشاخه‏ هاى آن از رگبارهاى تند انباشته مى‏شود و اصولاً این مواقع با اواسط تابستان و اواسط زمستان مصادف است.

شعبات (شاخه ‏هاى رودخانه):این رودخانه از ارتفاعات شمالى بخش سرباز سرچشمه مى ‏گیرد. در شمال غربى، شاخه‏اى بنام سَرکور، دهستان سرکور را به سوى جنوب شرقى طى مى ‏کند و در سرراه، رودخانه ‏هاى مَچکور، سهمان، هنسانوچ، کوش‏کور و هِچکدر به آن مى‏ پیوندند و به سوى سرباز متوجه مى ‏شود. در مرکز بخش سرباز با رود گُوَیْمَرْکْ مخلوط مى ‏شود. سپس به سوى جنوب غربى از دره ‏هاى پرپیچ و خم و تنگ عبور مى ‏کند و در روستاى ایتک با رودخانه بَخْتَکْ مخلوط مى ‏شود. آنگاه در محل پل سرباز با رودخانه جژّان در هم مى‏آمیزد. در روستاى دپکور رودخانه کیشکور به آن مى‏پیوندد و در روستاهاى رودبن ولهاباد با رود رُمپان در هم مى‏آمیزد و آنگاه در روستاى زیارتجاه با رودخانه زیارت‏کور مخلوط مى ‏شود. در بدو ورود به دهستان پارود و نرسیده به حِیط با رودخانه بِشْکیر در هم مى‏آمیزد و در انتهاى حیط با رودخانه روت‏کور مخلوط مى‏ شود.

   در پارود، رود سُموکان (گُوَرْدَشْتْ) به آن مى‏پیوندد و پس از پیوستن با رود پِشامَگْ، از کنار روستاى فیروزآباد مى ‏گذرد و به مرکز بخش راسک وارد مى‏گردد. در این دهستان نیز همچنان به سوى جنوب شرقى جریان مى ‏یابد و در نزدیکى هُدار با رودخانه لاشار مخلوط شده و از روستاهاى بافتان و جَکیگُور عبور کرده، وارد دهستان پیشین مى ‏شود. در ابتداى ورود به این دهستان نخست با رودخانه سیرین کَوْرْ و سپس با رودخانه سوران آب در هم مى ‏آمیزد و سد پیشین را پشت سر مى‏ گذارد. سپس به سوى جنوب غربى متوجه مى‏ شود و در سر راه با رود وَشْ کَوْرْ مخلوط مى‏ گردد و به دهستان باهوکَلات از شهرستان چابهار داخل مى ‏شود. در ورود به این دهستان، با شاخه‏اى بنام باهوکلات مخلوط مى‏گردد و آنگاه به سوى جنوب غربى و سپس جنوب شرقى، سراسر دهستان باهوکلات را طى مى‏کند و در سر راه، با رودهاى گَرْگَرُو وَ وَلیدادْ و سَمّاچْ مخلوط مى‏شود و در 90 کیلومترى شرق چابهار به خلیج گُواتْرْ در دریاى عمان وارد مى‏ گردد. این رودخانه بطور کلّى رودخانه ‏اى سیلابى است که بخش پایانى مسیر خود را در دشتهاى باهوکلات و دشتیارى طى مى ‏کند. از به هم پیوستن رودهاى سَرْکَوْرْ، هنسانوچ، کوش کَوْرْ و هِچْکدَرْ، رودخانه سرباز بوجود مى‏آید که نام محلّى این رودخانه از روستاى سرباز تا راسک معروف به سرباز و از بخش راسک تا باهوکلات بنام مَزَنْ کوَرْ (رودخانه بزرگ)، و از باهوکلات تا مصب خود، باهَوْ نامیده مى ‏شود.

سیلاب هاى رودخانه: سیلابهاى رودخانه سرباز ناشى از رگبارهایى است که بیشتر در فصل زمستان واوایل بهار و تابستان به وقوع مى‏پیوندد. این سیلابها مزارع و باغات راویران، قناتها را شکسته، نهرها و جویهاى کشاورزى را پر از گل و لاى کرده و از بین مى‏برند و حتّى گاه دیده مى‏شود که درختان بزرگى از جمله خرماها را از ریشه کنده و با خود مى ‏برند.

زمین‏ شناسى کف رودخانه: بستر عُلیاى این رودخانه کوهستانى است. و در جهت شمال غربى - جنوب شرقى جریان دارد و در مسیر خود، از دره‏هاى نسبتاً باریکى مى ‏گذرد. تشکیلات حوضه آبریز رودخانه سرباز، از نظر زمین‏شناسى، از سنگهاى دوران سوم غیرقابل نفوذ بوجود آمده ‏اند. طبقات فلیش قسمت اعظم این تشکیلات مى ‏باشند که گاهى طبقات مارن و شیست در لا به لاى آن مشاهده مى ‏گردند. بطور کلى شیب طبقات در جهت شرق به غرب بوده و عموماً لایه ‏هاى غیرقابل نفوذى را بوجود آورده ‏اند. تشکیلات دوران چهارم به شکل نهشته ‏هاى رسوبى بطور دگرشیبى روى تشکیلات دوران سوم، در بستر رودخانه سرباز و همچنین کلّیه ملحّقات اصلى و فرعى گویمرک، کیشکور و ... و گاهى در دامنه کوهها قرار گرفته‏اند. این نهشته‏ ها، گاهى به صورت کنگلومراى نسبتاً سخت شده بوسیله سیمان آهکى در دامنه کوهها مشاهده مى ‏شوند ولى بیشتر این رسوبات به شکل آبرفتهاى جدید با دانه ‏هاى جدا، بستر رودخانه ‏ها را پوشانده ‏اند. قسمت دیگر این نهشته ‏ها به صورت ذرات لیمونى و رُسى در دوطرف دره‏ هاى منطقه، تشکیل خاکهاى زراعتى را داده ‏اند، که در شرایط کنونى آبادیها و بویژه باغات و مزارع و بطور کلى خاکهاى منطقه را بوجود آورده ‏اند. قسمتى از بستر رودخانه شنى است که این شنها از دانه‏ هاى ریز تا سنگهاى بزرگ متغیر هستند. به علت وجود همین شنها است که در بعضى از جاها که کف بستر رودخانه تا حدودى بالاست، آب به سرعت در داخل زمین فرو مى‏رود. و بعد از اینکه به یک بستر یا کف سختى در پایین دست برخورد مى ‏کند و یا عرض رودخانه کم شود، آب به صورت چشمه از زیرزمین مى‏ جوشد و به جریان خود ادامه مى ‏دهد.

محدوده رسوبات قابل نفوذ رودخانه: رسوبات قابل نفوذ که از نظر مخازن زیرزمینى و بطور کلى ذخیره نمودن آب سیلابهایى که رودخانه سرباز بوجود مى‏آیند، قابل اهمیت مى ‏باشند. در بستر رودخانه به شکل نهشته ‏هاى متشکّل از شن و ماسه سخت شده قرار دارند. این رسوبات طبقات سنگهاى دوران سوم را پوشانیده ‏اند. طول این لایه ‏هاى قابل نفوذ، فقط در بستر رودخانه سرباز برابر با 112 کیلومتر است و عرض آنهادر کم عرض‏ترین قسمت بستر 50 تا 100 متر و در قسمت‏ هائی که بستر رودخانه گسترده شده است، این رقم به 700 تا 800 متر مى‏رسد. محاسبات انجام شده نشان مى‏دهند که مساحت رسوبات، قابل نفوذى که کف رودخانه اصلى سرباز را پوشانیده ‏اند در حدود 44 کیلومتر مربع مى ‏باشد که به این رقم، مساحت نهشته ‏هاى قابل نفوذ واقع در دره‏ هاى رودخانه گویمرک 17 کیلومترمربع و کیشکور 7 کیلومتر مربع را باید اضافه نمود.

اهمیت رودخانه سرباز: درباره اهمیت این رودخانه در بخش و منطقه سرباز هرچه بگوییم، کم گفته ‏ایم. در مورد اهمیت آن همین بس که حیات اقتصادى جنوب استان به این رودخانه بستگى دارد. و چه بسا با خشک‏شدن آن دیگر هیچ حیاتى در منطقه مشاهده نشود و روستاهاى فراوانى به ویرانى مبدّل گردند. آب این رودخانه در طول مسیر خود براى روستاهاى واقع در کناره ‏هاى آن، منبع آب منحصر به فرد است. تراکم آبادیها در مسیر این رودخانه بسیار زیاد است. و زمینهاى زراعى آنها از همین رودخانه مشروب مى‏گردند. رودخانه سرباز نقش بسیارى را در آبادانى زمینهاى اطراف خود دارد و از آنجا که آبرفتهاى زیادى را در این اراضى ته ‏نشین مى ‏کند، بسیار پربرکت و آباد هستند. آب این رودخانه نه تنها منطقه سرباز، بلکه بخش راسک و سرزمینهاى پهناور دشتیارى را نیز مشروب مى ‏کند. بطور کلى مى ‏توان گفت که بیشتر زمینهاى حاصلخیز دشتیارى، بر اثر رسوبگذارى همین رودخانه، در طى سالیان متمادى و طولانى، بوجود آمده ‏اند. هم اکنون با احداث سدپیشین، بیشترین استفاده را از آب این رودخانه، اهالى دشتیارى و باهوکلات و چابهار مى‏ برند.

- رودخانه گُوَیْمَرْکْ: دهستانهاى: نسکند و مینان، فصلى، ریزابه : رودخانه سرباز، حوضه: دریاى

عمان، طول: 55 کیلومتر، ارتفاع سرچشمه: 1450 متر، ارتفاع ریزشگاه: 890 متر، شیب متوسط: 1 درصد، مسیرکلى: نخست جنوب شرقى و سپس غربى. شاخه‏اى از این رودخانه از ارتفاعات 80 کیلومترى جنوب شرقى ایرانشهر واقع در دهستان نسکند سرچشمه مى ‏گیرد و بنام رودخانه دهانه به سوى جنوب شرقى روانه مى‏شود. در سرراه با ریزابه ‏هاى متعددى مخلوط مى ‏شود و در حوالى روستاى سرداب به سوى جنوب‏ غربى متوجه مى‏گردد و قبل از رسیدن به روستاهاى کندز و باتک، با شاخه شرقى که از ارتفاعات جنوبى آشار سرچشمه گرفته و بنام رود کُزور معروف است، مخلوط مى‏شود. از کنار روستاهاى گُوَنْگانْ، مینان، دِزْ، بُگانْ و سَنْگ مَسجِد مى ‏گذرد و در مرکز بخش سرباز، با رودخانه سرکور مخلوط مى ‏شود و رودخانه سرباز را تشکیل مى ‏دهند.

- رودخانه بَخْتَکْ : دهستان سرباز، فصلى، ریزابه : رودخانه سرباز حوزه: دریاى عمان، طول: 51 کیلومتر، ارتفاع سرچشمه: 1400 متر، ارتفاع ریزشگاه 860 متر، شیب متوسط: 3/6 درصد، مسیرکلى: شمال غربى. این رودخانه از 14 کیلومترى جنوب شرقى سرباز سرچشمه گرفته و از روستاهاى ماتَکْ و اِسْپِکار مى‏گذرد و در روستاى اِیْتکْ به رود سرباز مى‏ریزد.

- رود سهمان: دهستان سرکور، فصلى، ریزابه: رودخانه سرکور، حوضه: دریاى عمان، طول: 71 کیلومتر، ارتفاع سرچشمه: 1400 متر، ارتفاع ریزشگاه: 1100 متر، شیب متوسط : 1/8 درصد، مسیرکلى غربى، این رودخانه از 66 کیلومترى جنوب شرقى ایرانشهر سرچشمه مى‏گیرد و رودخانه پادیک شاخه‏اى از آن است و در محل محمودآباد به سرکور مى ‏پیوندد.

- کیشکور: دهستان کیشکور، فصلى، ریزابه: رودخانه سرباز، حوضه: دریاى عمان، طول: 53 کیلومتر، ارتفاع سرچشمه: 1200متر، ارتفاع ریزشگاه: 750 متر، شیب متوسط: 1/8 درصد، مسیرکلى: شرقى. این رودخانه از 75 کیلومترى جنوب شرقى ایرانشهر سرچشمه مى‏گیرد و داراى دو شاخه اصلى: مات کَوْرْو شیر بُنان (گَرَگْ کَوْرْ) و شاخه‏ هاى فرعى: مَچانْ، سَگار، بَنْدانْ، سانیچ، دَنْدارْ، جَمیدَر،شُکْشْدَرْ، کُپشتان، تیغ آبْ و دازاندر است. و در محل روستاى دَپْکَوْرْ به رودخانه سرباز مى‏ پیوندد.

- هِچکدر: دهستان نسکند، فصلى، ریزابه: رودخانه سرباز، حوضه: دریاى عمان، طول: 20 کیلومتر، ارتفاع سرچشمه: 1200 متر، ارتفاع ریزشگاه: 950 متر، شیب متوسط: 1/4 درصد، مسیرکلى: جنوب غربى. این رودخانه از 88 کیلومترى جنوب شرقى ایرانشهر سرچشمه گرفته و از کنار روستاهاى پِیروکوش مى‏ گذرد. و روبروى روستاى پنّام به رود سرباز مى ‏ریزد.

- هنسانوچ: دهستان سرکور، فصلى، ریزابه: رودسرکور، حوضه: دریاى عمان، طول: 50 کیلومتر، ارتفاع سرچشمه: 1600 متر، ارتفاع ریزشگاه: 950 متر، شیب متوسط: 1/3 درصد، مسیرکلى: جنوبى. این رودخانه از کوههاى هامان در 56 کیلومترى جنوب شرقى ایرانشهر سرچشمه مى‏گیرد و از کنار روستایى بنام حَمَّلى مى‏گذرد و رودخانه کوش کور به آن مى‏پیوندد.

- کوش کور: دهستان سرکور، فصلى، ریزابه: رود هنسانوچ، حوضه: دریاى عمان، طول:25 کیلومتر، ارتفاع سرچشمه: 1600 متر، ارتفاع ریزشگاه: 1050 متر، شیب متوسط: 2/2 درصد، مسیرکلى: نخست جنوبى و سپس غربى، این رودخانه از 72 کیلومترى جنوب شرقى ایرانشهر سرچشمه مى‏گیرد.

- سُموکان (گُوَرْدَشت):دهستان کیشکور، فصلى، ریزابه: رودخانه سرباز، حوضه: دریاى عمان، طول: 30 کیلومتر، ارتفاع سرچشمه: 1250 متر، ارتفاع ریزشگاه: 600 متر، شیب متوسط: 2/2 درصد،

مسیرکلى: جنوب شرقى این رودخانه از کوههاى باجان و انار در 93 کیلومترى جنوب شرقى ایرانشهر سرچشمه گرفته و در روستاى پارود به رودخانه سرباز مى‏ریزد. و شاخه ‏هاى آن عبارتند از : باجان، گادْروچْ، بِیت، جَموک.

- مَچکور: دهستان سرکور، فصلى، ریزابه: رودخانه سرباز، حوضه: دریاى عمان، طول: 51 کیلومتر، ارتفاع سرچشمه: 1450 متر، ارتفاع ریزشگاه: حدود 1200متر، شیب متوسط: 1/7 درصد، مسیرکلى: شرقى. این رودخانه از 55 کیلومترى جنوب شرقى ایرانشهر سرچشمه مى‏گیرد و یکى از شاخه ‏هاى آن رود گُوَرْناگْ است.

تهلاپ: دهستان ایراَفشان، فصلى، ریزابه: رودشاهى کَوْرْ، حوضه: دریاى عمان، طول: 03 کیلومتر، ارتفاع سرچشمه: 1350 متر، ارتفاع ریزشگاه: 800 متر، شیب متوسط: 1/8 درصد مسیرکلى: جنوب شرقى. این رودخانه از 70 کیلومترى جنوب غربى سراوان سرچشمه مى‏گیرد و شعبات دیگرى که به آن مى‏ پیوندند عبارتند از: رود بلوچ و چاهى.

- شاهى کور: دهستان ایرافشان، سیلابى، ریزابه: رود نهنگ، حوضه: دریاى عمان، طول: 001 کیلومتر، ارتفاع سرچشمه: حدود 1450 متر، ارتفاع ریزشگاه: حدود 530 متر، شیب متوسط: 0/9 درصد، مسیرکلى: شرقى. این رودخانه از ارتفاعات 130 کیلومترى جنوب باخترى سراوان سرچشمه مى‏گیرد و بنام رودخانه تُرُنْدْ به سوى شمال شرقى روان مى‏شود و پس از مخلوط شدن با یک ریزابهُ نسبتاً بزرگ شمالى، به سوى مشرق متوجه مى‏شود و به رودخانه حَدْکَوْرْ تغییر نام مى‏دهد. رودخانه مزبور در سر راه نخست با رودخانه جَبْدَْر و سپس با رود آشار مخلوط مى ‏شود و بنام رودخانه پَتکانْ به سوى جنوب شرقى متوجه مى‏گردد. در سر راه نخست با رودخانه هِیسکان و سپس با رود ایراَفشانْ در هم مى ‏آمیزد و بنام رودخانه شاهى کور به سوى مشرق روان مى ‏گردد و پس از مخلوط شدن با رود گودان (گیردان)، به سوى جنوب شرقى رهسپار مى‏شود و در نقطه‏اى از مرز ایران و پاکستان که در 45 کیلومترى جنوب شرقى ایرافشان قرار دارد، به رودخانه مرزى نهنگ مى ‏ریزد.

- نِهنگ: شهرستانهاى سراوان و ایرانشهر، دایمى، حوضه: دریاى عمان، رودخانه مرزى ایران و پاکستان، طول: تا مرز ایران و پاکستان 120 کیلومتر، ارتفاع سرچشمه: 1000 متر، ارتفاع ریزشگاه نقطه خروج از مرز: حدود 250 متر، شیب متوسط: 0/6 درصد، مسیرکلى: جنوب غربى. این رود قسمتى از مرز دهستان ایرافشان با کشور پاکستان را تشکیل مى ‏دهد (حدود 30 کیلومتر). رودخانه نهنگ از 140 کیلومترى جنوب شرقى سراوان واقع در دهستان بَمْ پُشْتْ سرچشمه مى‏گیرد و در نقطه‏اى به مختصّات طولى 63 درجه و 7 دقیقه و عرض 26 درجه و 39 دقیقه به مرز ایران و پاکستان وارد مى ‏گردد و رو به مغرب و سپس رو به سوى جنوب غربى جریان مى ‏یابد و در سر راه با ریزابه‏ هاى فراوانى که از ارتفاعات اطراف مرز سرازیر شده ‏اند، مخلوط مى ‏شود و با پیوستن به رودخانه شاهى کور، به سوى جنوب غربى متوجه مى ‏گردد و پس از مخلوط شدن با رودخانه کوه پست به سوى جنوب روان مى ‏شود و سرانجام در نقطه ‏اى به مختصّات 62 درجه و 13 دقیقه طولى و 26 درجه و 15 دقیقه عرضى از مرز خارج مى‏گردد و به کشور پاکستان داخل مى‏شود، در کشور مزبور نخست به سوى جنوب و سپس به سوى خاور متوجه مى ‏گردد و پس از مخلوط شدن با رود کِیچ به رود دَشْتْ تغییرنام مى‏ یابد و سرانجام به خلیج گُواتْرْ مى ‏ریزد.

- کهیرى: دهستان سرکور، فصلى، ریزابه: رود بمپور، حوضه: جازموریان، طول: 50 کیلومتر، ارتفاع سرچشمه: 1500 متر، ارتفاع ریزشگاه: حدود 570 متر، شیب متوسط: 1/9 درصد، مسیرکلى: شمال غربى. این رودخانه از کوههاى هامان و شِش سَرْ در 47 کیلومترى جنوب شرقى ایرانشهر سرچشمه مى‏گیرد و به نام رودخانه شاه آپ به سوى مغرب روان مى‏گردد. در دامنه غربى کوه سرخ با یک ریزابه جنوب شرقى مخلوط مى‏شود و به سوى شمال غربى متوجه مى‏گردد. و بنام رود کهیرى درحوالى روستاى سَرْکَهوران (دهستان حومه ایرانشهر) به رود بمپور مى ‏ریزد.

- گَرْبُنْ (سیاهتگان):دهستان کیشکور، فصلى، ریزابه: رودکاجَوْ، حوضه: دریاى عمان، طول: 40 کیلومتر، ارتفاع سرچشمه: 1100 متر، ارتفاع ریزشگاه: 520 متر، شیب متوسط: 1/5 درصد، مسیرکلى: جنوب غربى. این رودخانه از کوه گربُنْ در جنوب دهستان کیشکور سرچشمه مى‏گیرد و از کنار روستاى گربُنْ مى‏ گذرد و در محل روستاى کهیران گُواش (بخش قصرقند) به رودخانه کاجو مى‏ریزد.

- مُشکُند: دهستان سرکور، فصلى، ریزابه: رودکاجو، حوضه: دریاى عمان، طول: 28 کیلومتر، ارتفاع سرچشمه: 1000 متر، ارتفاع ریزشگاه: 850 متر، شیب متوسط: 0/5 درصد، مسیرکلى: جنوب غربى. این رودخانه از ارتفاعات 50 کیلومترى جنوب شرقى ایرانشهر سرچشمه مى‏گیرد و قسمت علیاى آن را آهورّان مى ‏گویند.